Drogi i kolej w czasach niepewności. Dual-use wchodzi do głównego nurtu inwestycji

W czasach napięć, infrastruktura transportowa staje się jednym z fundamentów bezpieczeństwa państwa – umożliwia szybkie przemieszczanie wojsk, sprzętu, a także prowadzenie ewakuacji czy działań ratowniczych. Jednocześnie musi być odporna na zakłócenia i zdolna do utrzymania ciągłości działania.

– Już dziś, w projektach drogowych, które prowadzimy uwzględniamy scenariusze wykraczające poza standardowy ruch cywilny. Dotyczy to m.in. nośności mostów, geometrii skrzyżowań czy szerokości pasów ruchu, które muszą pozwalać na przejazd ciężkiego sprzętu wojskowego – mówi Tomasz Nowakowski, zastępca dyrektora Działu Drogowego w Multiconsult Polska. – W praktyce oznacza to, że infrastruktura klasy A i S, ale także wybrane drogi niższych klas, są analizowane pod kątem ich znaczenia obronnego, a ich parametry uzgadniane z odpowiednimi służbami.

Przykłady takich rozwiązań są już widoczne w projektach realizowanych w Polsce. Odpowiednio zaprojektowane ronda umożliwiają transport ponadgabarytowy, a obiekty mostowe powstają z myślą o większych obciążeniach. Coraz większą rolę odgrywa także eliminowanie kolizji między transportem drogowym i kolejowym poprzez rozwój skrzyżowań bezkolizyjnych – kluczowych dla utrzymania płynności ruchu w sytuacjach nadzwyczajnych.

Równolegle rośnie znaczenie odporności infrastruktury na zjawiska klimatyczne. Standardem stają się nowoczesne systemy odwodnienia, zbiorniki retencyjne projektowane na tzw. wodę stuletnią czy rozwiązania wspierające działania służb ratowniczych. Podwójne zastosowanie nie odnosi się bowiem wyłącznie do konfliktów zbrojnych, ale szerzej – do zdolności infrastruktury do działania w każdych warunkach.

Podobne podejście coraz wyraźniej widać w sektorze kolejowym, gdzie odporność systemu oznacza nie tylko trwałość pojedynczych elementów, ale także zdolność całej sieci do funkcjonowania pomimo zakłóceń.

– W przypadku kolei kluczowe jest myślenie systemowe. O jej odporności decyduje bowiem suma bardzo konkretnych cech projektowych i eksploatacyjnych, od nośności torów, przez zasilanie i łączność, po sposób organizacji ruchu. W polskiej praktyce chodzi nie tyle o odporność poszczególnych elementów systemu, co o ograniczenie ryzyka unieruchomienia całego odcinka lub węzła, w przypadku awarii jednego elementu – podkreśla Michał Korban, zastępca dyrektora Działu Kolejowego w Multiconsult Polska.

Przykładem wrażliwego miejsca w systemie kolejowym może być strefa rozjazdów oparta na bardziej złożonych i niestandardowych rozwiązaniach, zwłaszcza gdy wykorzystuje elementy o dłuższym czasie dostawy. Ważne jest minimalizowanie takich rozwiązań oraz zapewnienie sprawnego dostępu do takich lokalizacji, tak aby w razie awarii możliwe było szybkie podjęcie działań utrzymaniowych i usunięcie usterki. W przygotowywanej dziś dokumentacji dla kolei dużych prędkości uwzględnia się drogi dojazdowe do kluczowych punktów infrastruktury, co usprawnia utrzymanie w codziennej eksploatacji, a w sytuacjach nadzwyczajnych zwiększa dostępność i skraca czas przywrócenia przejezdności.

Jak wskazują eksperci, przed Polską wciąż stoją wyzwania, szczególnie w obszarze infrastruktury kolejowej czy systemów przesyłu energii, które w sytuacjach kryzysowych należą do najbardziej wrażliwych. Rosnące znaczenie infrastruktury o podwójnym zastosowaniu to również argument za większym udziałem krajowych firm projektowych w realizacji najważniejszych inwestycji. Lokalne doświadczenie, znajomość uwarunkowań oraz bezpośrednia współpraca z instytucjami publicznymi mogą mieć istotne znaczenie dla jakości i bezpieczeństwa projektów.

W warunkach rosnącej niepewności, infrastruktura staje się nie tylko narzędziem rozwoju gospodarczego, ale jednym z kluczowych elementów odporności państwa. Tempo jej rozbudowy i modernizacji w najbliższych latach staje się więc kwestią strategiczną.